PAPIRNI NOVAC

Prvi papirni novac, izdat je u drevnoj Kini, o čemu svedoči i čuveni venecijanski moreplovac Marko Polo u 13. veku. Dok u Evropi on dobija svoju primenu usled nedostatka metalnog novca zbog opsade španske tvrđave Alhame od strane Mavara tek 1483. godine, tako da je prvi papirni novac bio samo zamena za nedostajući metalni.

Nakon toga beležimo pojavu banknota koje vrše privatne ustanove i pojedinci počev od 17. veka. Interesantno je da je već tada radi zaštite od falsifikata korišten vodeni žig sa oznakom “BANCO”. Zbog toga što izdavač često nije imao dovoljno pokrića u metalnom novcu da bi pokrio celu emisiju papirnog, stanovništvo ovom sredstvu plaćanja nije poklanjalo dovoljno poverenja. Jačanjem državnosti i organizovanom emisijom od strane centralnih banaka nastale su 1694. Bank of  England i 1800. Banque de France.

Pošto je novac jedna od osnovnih odlika suvereniteta jedne države, knez Mihailo je još 15. marta 1868. godine doneo “najviše rešenje” o izdavanju srpske monete (prve kovanice – tzv. poreske pare). Kralj Milan Obrenović zaslužan je za uvođenje decimalnog sistema  mera i srpske valute pod nazivom dinar. Sam naziv dinar potiče od rimskog srebrnog novčića denar (latinski - deni = po deset). Prihvaćeno je mišljenje da je crtež za prvi srpski papirni dinar izradio naš cenjeni slikar i pesnik Đura Jakšić. Iako je država odustala od puštanja u opticaj ovih novčanica u različitim apoenima, na sreću postoje sačuvani njihovi primerci.

Nakon ustanovljenja PRIVILEGOVANE NARODNE BANKE KRALJEVINE SRBIJE 2. jula 1884. izdate su i prve banknote. Pomoć u organizovanju bankarskog poslovanja, našoj mladoj banci, pružila je belgijska Narodna banka, pa je ove novčanice od 50 i 100 dinara u zlatu narod zvao “belgijanke”. Ove novčanice, kao i predhodne koje nisu izdate spadaju danas u najvrednije i najređe primerke nacionalne kolekcije i retko se nude na tržištu notafilije (sakupljanje papirnog novca).

Novčanice zbog svoje velike površine na kojoj ima mnoštvo različitih motiva, kao i zbog činjenice da su odštampane na vrednosnom i zaštićenom papiru predstavljaju veoma pogodan predmet sakupljanja. Takođe visoka inflacija, pored njenih pogubnih dejstava na ekonomiju, veoma blagotvorno deluje na razvoj notafilije, pa imamo primer da je novac iz nedavne 1993. godine, zauzeo značajno mesto čak i na svetskom tržištu notafilije, rame uz rame sa inflatornim novcem Nemačke (1918.-1922.) ili iz perioda francuske revolucije.

Razloge za sakupljanje papirnog novca nalazimo u interesovanju kolekcionara za istoriju, umetnost, ekonomiju i geografiju, a ne mali broj je i onih koji na njega gledaju kao na uspešan oblik investiranja. Vrednost jedne novčanice određuje klasično pravilo ponude i potražnje, a kolekcionari cene očuvanost novčanice, pa stoga razlikujemo nekorišćene (uncirculated) i dalje po stepenu očuvanosti još četiri kategorije. Kolekcije papirnog novca mogu se stvarati po zemljama, regijama, kontinentima ili određenoj tematici i motivima na njemu. Treba još reći da notafilisti razlikuju sedam vrsta novčanica, a to su: redovna izdanja, kao i posebna, prigodna, pomoćna izdanja, zatim probne otiske (specimen), novčanice sa greškom,  falsifikate i reprinte.

Dušan Stojković
kolekcionar
Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.